Waarom grondwater belangrijk is voor je fundering: zaag je regenpijp af

Veel oudere woningen in Rotterdam en met name in Kralingen staan op houten funderingspalen. Voor deze funderingen is een voldoende hoge grondwaterstand belangrijk. Toch voeren we regenwater vaak rechtstreeks af naar het riool. Het afkoppelen van een regenpijp en het laten infiltreren van regenwater in de tuin kan onder de juiste omstandigheden helpen om water lokaal vast te houden.

Huizen zijn mijn vak. Ik kom al tientallen jaren in woningen in Kralingen en toch heb ik hier eigenlijk nooit over nagedacht. Dat vind ik achteraf best vreemd. Vrijwel al die mooie vooroorlogse huizen hebben een hemelwaterafvoer die rechtstreeks op het riool is aangesloten. Regen valt op het dak, loopt door de goot naar de regenpijp en verdwijnt. Terwijl we dat water een paar maanden later juist hard nodig hebben.

Meer dan 60.000 liter regenwater per woning

Een typisch huis in Kralingen is ongeveer 6 meter breed en 12 meter diep. Dat is 72 m², afgerond ongeveer 75 m² dakoppervlak. Op iedere vierkante meter valt jaarlijks grofweg 850 liter regen. Op zo'n dak komt dus ruim 60.000 liter regenwater per jaar terecht.

Dat water vangen we keurig op met goten en regenpijpen om het vervolgens zo snel mogelijk uit de tuin en uit de wijk weg te voeren. Tegelijkertijd praten we steeds vaker over droge zomers, verdroging van de bodem, bodemdaling, bomen die het moeilijk hebben en lage grondwaterstanden. Hoe langer je daarover nadenkt, hoe vreemder het eigenlijk wordt.

Waarom niet gewoon de tuin in?

Veel van deze huizen hebben een behoorlijke voor- of achtertuin. Waarom laten we een deel van dat regenwater daar niet gewoon de grond in zakken? Dat hoeft volgens mij lang niet altijd ingewikkeld te zijn. Soms kan een regenpijp worden afgekoppeld en kan het water verspreid de tuin in lopen. Op andere plekken kan een eenvoudige kuil met grind, een lager gedeelte van de tuin of een kleine ondergrondse voorziening het water tijdelijk opvangen zodat het rustig de grond in kan zakken.

Daar bestaat een moeilijk woord voor: infiltreren. Maar feitelijk betekent het niet veel meer dan regenwater de kans geven om in de bodem te trekken in plaats van het direct door een rioolbuis af te voeren. Natuurlijk moet dat op een verstandige plek gebeuren zodat er geen vochtproblemen ontstaan bij een kelder, souterrain, gevel of bij de buren.

Het kost soms bijna niets

Wat mij vooral verbaast is dat de eerste stap bij sommige woningen nauwelijks iets hoeft te kosten. We praten bij klimaatadaptatie al snel over grote projecten, ingewikkelde waterbergingen en technische oplossingen terwijl het bij een geschikte woning soms kan beginnen met het anders laten eindigen van een regenpijp.

Het regenwater blijft dan in de tuin. De grond droogt minder snel uit, bomen en planten krijgen meer water en in droge perioden hoeft mogelijk minder te worden gesproeid. Het riool krijgt bij flinke regenbuien bovendien minder water te verwerken. Je bereikt dus meerdere dingen tegelijk met water dat toch al gratis uit de lucht komt vallen.

Grondwater is belangrijk voor een houten fundering

Bij veel vooroorlogse woningen in Kralingen speelt nog iets anders. Een flink deel van deze panden staat op houten palen. Bij woningen op houten palen is voldoende grondwater belangrijk. Als de grondwaterstand te laag wordt, kunnen houten funderingspalen droog komen te staan. Daardoor kan houtrot ontstaan en kan de fundering worden aangetast. Regenwater lokaal in de bodem laten infiltreren kan onder de juiste omstandigheden helpen om het grondwater op peil te houden.

Ik wil dat argument overigens niet groter maken dan het is. Een regenpijp afkoppelen is geen oplossing voor een slechte fundering en niet iedere tuin is geschikt om grote hoeveelheden water in de bodem te brengen. Maar als het water toch op het dak valt en je kunt het zonder problemen lokaal houden, waarom zou je het dan eerst afvoeren?

Waarom heb ik hier zelf nooit over nagedacht?

Misschien vind ik dat nog wel het opvallendste. Funderingen, riolering, tuinen, grondwater en onderhoud horen allemaal bij mijn dagelijks werk. Maar een regenpijp zit gewoon aan een huis en loopt naar het riool. Kennelijk is dat zo vanzelfsprekend geworden dat ik mijzelf nooit de vraag heb gesteld waarom.

Tot je er een keer naar kijkt. Dan zie je een groen stukje Rotterdam met oude huizen, volwassen bomen en tuinen waar in droge zomers volop wordt gesproeid. Tegelijkertijd voeren we vanaf ieder dak jaarlijks tienduizenden liters regenwater af. Dat is toch een vreemde combinatie.

Waarom pakt Rotterdam dit niet actiever aan?

De gemeente Rotterdam stimuleert het afkoppelen van regenwater al en er zijn mogelijkheden voor ondersteuning bij klimaatmaatregelen. Mijn vraag is daarom niet waarom de gemeente niets doet. Mijn vraag is waarom we dit niet veel actiever aanpakken bij woningen waar de omstandigheden er juist geschikt voor lijken.

Neem een groene straat in Kralingen met voornamelijk huizen van vóór de Tweede Wereldoorlog. De gemeente weet waar de riolering ligt, waar grondwaterproblemen spelen en waar oude funderingen voorkomen. Met wat aanvullende informatie kun je waarschijnlijk vrij eenvoudig bepalen bij welke woningen afkoppelen verstandig is en bij welke woningen juist niet.

Waarom zouden we wachten tot een individuele eigenaar zelf op het idee komt en vervolgens gaat zoeken naar informatie over hemelwater? Waarom niet per straat of bouwblok aangeven: bij deze woningen kan het waarschijnlijk eenvoudig, hier moet eerst nader worden gekeken en hier raden we het juist af?

Misschien is de regenpijp wel het laaghangende fruit

Een dak van ongeveer 75 m² vangt jaarlijks ruim 60.000 liter regenwater op. Dat water hoeven we niet te produceren, aan te voeren of te zuiveren. Het valt vanzelf op een plek waar we het tijdens droge perioden later weer nodig kunnen hebben.

Natuurlijk kunnen we niet al dat water altijd vasthouden en natuurlijk is iedere woning anders. Maar misschien hoeven we het ook niet ingewikkelder te maken dan het is. Als een woning een tuin heeft en de bodem geschikt is, waarom zou je dan niet proberen een flink deel van het dakwater gewoon daar te houden?

Huizen zijn mijn vak en ik heb hier zelf jarenlang niet bij stilgestaan. Dat zegt misschien genoeg over hoe vanzelfsprekend die regenpijp naar het riool is geworden.

Heb je een woning in Rotterdam of Kralingen? Kijk dan eens waar het regenwater van jouw dak naartoe gaat en of afkoppelen in jouw situatie verstandig kan zijn. Iedere woning, bodem en fundering is anders.