Energielabelplicht voor monumenten: wat verandert er vanaf 29 mei 2026?

Vanaf 29 mei 2026 geldt de energielabelplicht ook voor monumenten. Dat betekent dat rijksmonumenten, provinciale monumenten en gemeentelijke monumenten bij verkoop of verhuur een geldig energielabel moeten hebben. Voor eigenaren, kopers en verhuurders is dit belangrijk om op tijd te weten. Een monument vraagt namelijk om een andere blik dan een gewone woning, zeker als het gaat om energieprestatie, verduurzaming en behoud van karakter.

Energielabel verplicht voor monumenten vanaf 29 mei 2026

Tot nu toe gold voor beschermde monumenten een uitzondering op de energielabelplicht. Bij de verkoop of verhuur van een gewone woning moest er al een geldig energielabel aanwezig zijn, maar voor monumenten hoefde dat niet.

Vanaf 29 mei 2026 verandert dit. De uitzondering voor beschermde monumenten vervalt door de invoering van nieuwe Europese regels vanuit de EPBD IV-richtlijn. Deze richtlijn is bedoeld om gebouwen in Europa energiezuiniger te maken en om de energieprestatie van gebouwen beter inzichtelijk te krijgen.

Concreet betekent dit dat je vanaf 29 mei 2026 bij verkoop, verhuur of verlenging van een huurovereenkomst van een gebouwd monument een geldig energielabel moet kunnen overleggen.

Voor welke monumenten geldt de energielabelplicht?

De nieuwe verplichting geldt voor alle beschermde monumenten. Denk daarbij aan:

• Rijksmonumenten.
• Provinciale monumenten.
• Gemeentelijke monumenten.

Daarmee wordt het energielabel ook relevant voor woningen en gebouwen die tot nu toe buiten deze verplichting vielen. Heb je bijvoorbeeld een karakteristiek pand in Rotterdam dat is aangewezen als gemeentelijk monument, dan kan deze nieuwe regel dus ook voor jou gelden.

Er blijven wel uitzonderingen bestaan die voor alle gebouwen gelden. Een bekend voorbeeld is een gebouw dat wordt gebruikt voor erediensten of religieuze activiteiten, zoals een kerk of moskee. Wordt zo’n monument echter voor een andere functie gebruikt, dan kan de energielabelplicht alsnog van toepassing zijn.

Twijfel je of jouw pand officieel een beschermd monument is? Voor rijksmonumenten kun je het Rijksmonumentenregister raadplegen. Voor gemeentelijke of provinciale monumenten is het verstandig om dit bij de gemeente te controleren.

Energielabel bij verkoop van een monument

Wil je een monument verkopen vanaf 29 mei 2026, dan moet er bij de verkoop een geldig energielabel aanwezig zijn. Dit is belangrijk voor de presentatie van de woning, maar ook voor de juridische afhandeling.

Voor kopers geeft het energielabel meer inzicht in de energieprestatie van het monument. Daarbij is het wel belangrijk om realistisch te blijven. Een monument is vaak gebouwd met andere materialen, andere constructies en andere bouwkundige uitgangspunten dan een moderne woning. Het label vertelt iets over de energieprestatie, maar zegt niet automatisch wat er zonder meer aan het pand aangepast mag worden.

Bij monumenten geldt namelijk altijd dat verduurzaming zorgvuldig moet worden bekeken. Niet iedere maatregel die bij een gewone woning logisch is, is bij een monument toegestaan of verstandig.

Energielabel bij verhuur en verlenging van huur

De energielabelplicht gaat niet alleen gelden bij verkoop, maar ook bij verhuur. Vanaf 29 mei 2026 moet bij een nieuwe huurovereenkomst van een monument een geldig energielabel worden verstrekt.

Nieuw is bovendien dat dit ook geldt bij verlenging van een bestaande huurovereenkomst. Dat is een uitbreiding ten opzichte van de huidige regels. Voor verhuurders van monumentale woningen of gebouwen is het dus belangrijk om hier op tijd rekening mee te houden.

Bij lopende huurovereenkomsten zonder verlenging ontstaat niet automatisch direct een nieuwe verplichting. Maar zodra er sprake is van een nieuwe huurovereenkomst of verlenging, moet het energielabel beschikbaar zijn.

Hoe vraag je een energielabel voor een monument aan?

Als eigenaar hoef je niet te wachten tot 29 mei 2026. Je kunt nu al een energielabel laten opstellen voor een monument.

De eerste stap is controleren of er al een geldig energielabel geregistreerd staat in EP-Online. Is dat niet het geval, dan kun je een energieprestatieadviseur inschakelen. Deze adviseur inspecteert het gebouw en registreert het energielabel volgens de geldende methodiek.

Een energielabel is in principe 10 jaar geldig. Dat betekent dat het verstandig kan zijn om dit alvast te regelen wanneer je op korte of middellange termijn verkoop of verhuur overweegt.

Geen speciaal energielabel voor monumenten

Er komt geen apart energielabel speciaal voor monumenten. Monumenten krijgen hetzelfde type energielabel als andere gebouwen. Wel is onderzocht of de bestaande systematiek geschikt is voor monumenten. De conclusie is dat deze systematiek gebruikt kan worden.

Toch vraagt dit om nuance. Een energielabel wordt berekend op basis van standaardcondities. Daardoor kan er verschil bestaan tussen het berekende energiegebruik en het werkelijke energiegebruik. Zeker bij monumenten kan dat verschil relevant zijn, omdat gebruik, bouwkundige staat, materiaalkeuze en installaties sterk kunnen verschillen.

Ook worden bij een energielabel standaard aanbevelingen voor verduurzaming meegegeven. Bij monumenten zijn die aanbevelingen niet altijd zomaar uitvoerbaar. Denk aan isolatiemaatregelen, glasvervanging, gevelaanpassingen of wijzigingen aan dak en vloer. Zulke ingrepen kunnen invloed hebben op monumentale waarden en vragen daarom om specialistisch advies.

Monument verduurzamen? Kies voor maatwerk

Een monument verduurzamen is bijna altijd maatwerk. Waar je bij een gewone woning sneller kunt denken aan standaardoplossingen, vraagt een monument om een zorgvuldige balans tussen comfort, energieprestatie en behoud van karakter.

Dat maakt goed advies extra belangrijk. Een DuMo-advies, oftewel een Duurzame Monumenten-advies, kan helpen om de energieprestatie van een monument in beeld te brengen en verduurzamingsmaatregelen te kiezen die passen bij het pand.

Het doel is niet om een monument zijn karakter te laten verliezen, maar juist om het gebouw toekomstbestendig te maken zonder de historische waarde aan te tasten. Denk aan slimme kierdichting, verbetering van installaties, passende isolatie of maatregelen die het wooncomfort verhogen zonder dat het monumentale aanzicht wordt aangetast.

Energielabel na ingrijpende renovatie

Vanaf 29 mei 2026 wordt ook nieuw dat na een ingrijpende renovatie van een bestaand gebouw een nieuw energielabel vereist kan zijn. Deze verplichting geldt voor alle gebouwen en dus ook voor monumenten.

Van een ingrijpende renovatie is sprake wanneer meer dan 25% van de oppervlakte van de bouwschil wordt verbouwd en het gaat om de integrale bouwschil. Denk daarbij aan onderdelen zoals gevels, dak en vloer.

Regulier onderhoud, interne verbouwingen of beperkte aanpassingen vallen hier niet zomaar onder. Maar als je als eigenaar een grote renovatie aan de bouwschil voorbereidt, is het verstandig om vooraf te controleren of er na oplevering een nieuw energielabel nodig is.

Wat als er geen energielabel is?

Als een energielabel vanaf 29 mei 2026 verplicht is en ontbreekt bij verkoop, verhuur of verlenging van een huurovereenkomst, dan kan dat gevolgen hebben. De eigenaar riskeert dan een boete of een last onder dwangsom.

Voor verkopers en verhuurders is het daarom verstandig om niet te wachten tot het laatste moment. Zeker bij monumenten kan het regelen van een energielabel en eventueel aanvullend advies meer voorbereiding vragen dan bij een standaardwoning.

Voor kopers is het energielabel juist een extra informatiebron. Het helpt om beter te begrijpen hoe het gebouw energetisch presteert en waar mogelijk kansen liggen voor verbetering.

Wat betekent dit voor de woningmarkt in Rotterdam?

Rotterdam heeft veel karaktervolle panden, waaronder woningen in beschermde stadsgezichten en monumentale gebouwen. Niet ieder karakteristiek pand is automatisch een monument, maar bij verkoop of aankoop is het wel belangrijk om te weten welke status een woning heeft.

Voor monumentale woningen kan het energielabel straks een grotere rol gaan spelen in de verkoopvoorbereiding. Niet alleen omdat het verplicht wordt, maar ook omdat kopers steeds bewuster kijken naar energiekosten, comfort en toekomstige verduurzamingsmogelijkheden.

Tegelijkertijd blijft de aantrekkingskracht van monumenten groot. De uitstraling, historie, detaillering en vaak bijzondere ligging maken dit soort woningen geliefd. Juist daarom is het belangrijk om de nieuwe energielabelplicht goed uit te leggen. Een lager energielabel hoeft bij een monument niet hetzelfde te betekenen als bij een nieuwbouwwoning. De context is essentieel.

Monument verkopen of kopen? Laat je goed begeleiden

Ga je een monument verkopen, dan is het verstandig om op tijd te controleren of er een energielabel aanwezig is en of de monumentenstatus goed in beeld is. Bij de verkoop wil je voorkomen dat er later in het proces vragen of vertraging ontstaan.

Ga je juist een monument kopen, kijk dan verder dan alleen het energielabel. Let ook op de bouwkundige staat, onderhoudshistorie, monumentale onderdelen, vergunningseisen en de mogelijkheden om verantwoord te verduurzamen.

Bij Makelaarskantoor Langejan kijken we niet alleen naar de cijfers, maar ook naar het verhaal achter een woning. Zeker bij monumenten is dat belangrijk. Een goed monument vraagt om kennis, nuance en gevoel voor de waarde van het pand.

Hebben jullie vragen over de verkoop of aankoop van een monumentale woning in Rotterdam? Neem dan gerust contact op met Makelaarskantoor Langejan. Wij denken graag met jullie mee.

Meer weten of je energielabel controleren?

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft een uitgebreide vraag-en-antwoordpagina over de nieuwe energielabelplicht voor monumenten.
Lees meer op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Wil je controleren of er al een energielabel voor een woning of gebouw geregistreerd staat? Dat kan via EP-Online.
Controleer het energielabel via EP-Online.